Historia

As xentes de Vila de Cruces estiveron presentes en máis dunha ocasión nos grandes acontecementos da historia galega nos tempos pasados. En situacións puntuais, como a sublevación irmandiña ou a guerra contra os franceses, na carlistada ou nalgunhas protestas campesiñas, os seus habitantes tiveron certa participación, difícil de cuantificar, e noutras ocasións militaron ou foron testemuñas de primeira fila no desenvolvemento e desenlace de acontecementos importantes no devir da rexión.

Aínda que haxa que engadir que, seguindo a tónica xeral dos pobos do interior, os da Galicia sumisa e rural, á poboación campesiña tocáronlle sempre os peores papeis da función, sempre os de víctima e raras veces os de protagonistas do acontecer histórico.

Dentro da comarca, e pola súa maior proximidade a Santiago, o Concello de Vila de Cruces sentíu máis de preto a súa presenza, con todas as súas vantaxes e tamén con todas as súas servidumes; e aínda que non caía dentro dos límites históricos da chamada Terra de Santiago, por atoparse ó Sur do Río Ulla, o secular señorío exercido aquí pola Mitra fai que todo posible relato da historia local pase necesariamente polos arquivos composteláns e as súas referencias documentais, principalmente ata comezos do século XVI.

Xa na España dos Austrias e dos Borbóns, o poder centralízase cada vez máis e perde interese a crónica local; a documentación existente é puramente administrativa (os tributos, os arrendamentos forais, os preitos), aínda que isto nos permita coñecer máis de preto a condición social do home do campo. E ese coñecemento será máis completo o día que saia á luz a riquísima información local que gardan os arquivos parroquiais.

Nos distintos apartados que aparecen na marxe esquerda pode profundizar máis na historia deste municipio e comprender mellor a súa situación actual.